Người mình hiếm khi trao quà mà im lặng. Kèm món đồ bao giờ cũng có một câu, và câu quen nhất là “Của ít lòng nhiều”. Nghe như lời rào đón cho phải phép, mà thật ra là cả một cách đo giá trị.
Cái “của” và cái “lòng”
Câu này đặt hai vế đối nhau rất gọn. Của là món đồ, thứ cân được, định giá được; ít là lời tự nhận rằng nó chẳng đáng bao nhiêu.
Lòng thì không có đơn vị nào đo. Nhiều đây không phải nhiều về số, mà nhiều về mức thật bụng.
Ghép lại thành một thế cố ý: ngoài ít, trong nhiều. Người nói tự hạ phần vật xuống để nâng phần tình lên.
Vì sao lấy tấm lòng làm thước
Vì hoàn cảnh ngày trước. Làng quê nghèo, nhà nào cũng thiếu. Người đi thăm bà đẻ mang được nải chuối, người đến viếng góp được thẻ hương, người mừng cưới có khi chỉ đôi chiếu. Lấy vật chất làm thước thì bấy nhiêu nghĩa cử đều thành nhỏ nhặt. Các cụ đành chọn cách đo khác.
Câu này còn một mặt ít ai để ý: nó dặn cả người nhận. Nghe câu ấy tức là được nhắc hãy đón lấy phần lòng, đừng cân phần của. Người nhận biết điều thì món quà nhỏ vẫn thành lớn.
Bài học và cách dùng hôm nay
Một, đừng để túi tiền eo hẹp ngăn mình đối đãi tử tế. Nhiều người ngại đi thăm hỏi vì thấy chẳng có gì đáng mang theo, rồi cuối cùng không đến. Cái người ta cần là mình có mặt, món quà chỉ là cái cớ.
Hai, lòng phải thật thì câu nói mới có nghĩa. Quà nhỏ mà lòng cũng hời hợt thì bốn chữ ấy chỉ còn là lời rào đón suông. Người nhận cảm được, dù chẳng nói ra.
Ba, đây là lời của người cho, không phải đòi hỏi với người khác. Ta tự nói về phần mình thì được, chứ đem ra bắt người ta phải hài lòng thì hỏng cả.
Nay khá giả hơn xưa, nhưng cũng vì thế mà quà cáp dễ trượt sang so đo: mừng cưới bao nhiêu cho phải, biếu Tết món gì cho xứng. Câu cũ mở cho một lối ra: chọn thứ hợp người nhận và hợp túi mình, rồi thôi. Ở cơ quan cũng thế, suất cơm mang cho người trực đêm chẳng tốn mấy mà người ta nhớ rất lâu. Trong nhà thì nên dạy con sớm: trẻ vẽ bức tranh tặng bà, giá bằng không, nhưng đó là lúc con học được rằng cho đi là tỏ tình cảm, không phải cuộc thi.
Những câu cùng ý
- Một miếng khi đói bằng một gói khi no — quý ở lúc trao, không ở khối lượng.
- Lời chào cao hơn mâm cỗ — cách đối đãi hơn thứ bày ra trên bàn.
- Của cho không bằng cách cho — trao thế nào quan trọng không kém trao cái gì.
- Tối lửa tắt đèn có nhau — đáng quý là có mặt lúc người ta cần.
Đôi lời về câu này
Đây là lời truyền miệng trong dân gian, không rõ xuất xứ, nên cứ nghe để tham khảo, đúng sai còn tuỳ cảnh. Có chỗ nay đã khác hẳn: xưa món quà tự tay gói, giá bao nhiêu chỉ mình biết; nay đặt hàng trên mạng gửi thẳng tới nhà người ta, hộp mở ra có khi còn kèm tờ hoá đơn ghi rõ từng đồng. Bốn chữ ấy hết chỗ mà nấp. Muốn giữ được cái ý cũ thì phải bỏ công vào chỗ khác — một dòng viết tay, một cuộc gọi hỏi han.
Ảnh minh hoạ: Alexkom000 — giấy phép CC BY 4.0, qua Wikimedia Commons.
