Bốn chữ “Của chồng công vợ” ngắn tới mức nghe qua rồi quên. Vậy mà nó nói trúng một điều hay bị bỏ sót: sau khối của cải mang tên người chồng luôn có phần công lặng lẽ của người vợ.
“Của” một bên, “công” một bên
Của là thứ đếm được: mảnh ruộng, con trâu, cái nhà, đồng tiền để trong tủ. Công là thứ tan vào từng ngày, làm xong chẳng để lại dấu vết nào.
Nếp xưa để người chồng đứng tên, thay mặt nhà ra ngoài, nên của cải mặc nhiên gọi là của chồng. Nhưng để có cái của ấy, người vợ đã đổ vào biết bao nhiêu công: cơm nước, chợ búa, nuôi lợn nuôi gà, dệt vải, trông con, chăm cha mẹ già, dành dụm từng hào. Câu tục ngữ ghép hai vế lại như một phép cộng bắt buộc — thiếu vế sau thì vế trước không có.
Điều người xưa muốn nói
Rằng đừng đo đóng góp của một người bằng số tiền họ mang về. Trong một nhà có việc sinh ra tiền và có việc giữ được tiền, có việc làm ra của và có việc dọn chỗ cho của ấy hình thành. Cả hai đều là làm lụng thật.
Sâu hơn, câu này nói của trong nhà là của chung, ghi tên ai thì cũng vậy. Các cụ hay nhắc nó đúng vào lúc có người buông câu “có làm ra tiền đâu”, hoặc lúc người chồng tự cho mình cái quyền định đoạt tất.
Cũng cần nói cho rõ: câu tục ngữ ghi công người vợ theo đúng cảnh sống ngày trước, chứ không có nghĩa bếp núc con cái mặc nhiên là phần việc của phụ nữ. Cái đáng giữ là ý ghi công, không phải cách chia vai.
Bài học và cách đọc hôm nay
Thứ nhất, công không đo bằng hoá đơn. Trông con, chăm người già, lo ba bữa — không có phiếu lương nên dễ bị gọi là việc nhẹ, cho tới khi phải nhờ người ngoài làm thay mới thấy nặng.
Thứ hai, biết ơn thì phải nói ra. Nhiều người thương vợ thật lòng mà cả đời không nói lấy một câu, để người kia thấy mình như vô hình trong chính cái nhà mình dựng nên.
Thứ ba, của đã chung thì tiếng nói cũng phải chung. Nhà đang có gì, sắp làm việc gì lớn, cả hai cùng biết cùng bàn thì mới yên.
Nay vai trong nhà đã đảo nhiều: có nhà vợ đi làm xa, chồng ở nhà đưa đón con; có nhà cả hai cùng đi làm rồi cùng xắn tay lo việc nhà. Nên đọc rộng ra: của người này bao giờ cũng có công người kia. Dân gian còn câu “thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn” và “vợ chồng như đũa có đôi”, cùng một mạch ấy.
Đôi lời về câu này
Đây là lời ông bà truyền miệng, không rõ ai đặt ra đầu tiên, nghe để tham khảo chứ đừng lấy làm thước đo cho mọi nhà. Chỗ đã khác rõ nhất nằm ngay ở chữ đầu: nay có nhà người vợ mới là người kiếm chính, còn người chồng lo cơm nước và đưa đón con. Đọc “của chồng công vợ” theo nghĩa đen vào nhà ấy là trật hẳn, phải lật ngược lại mới đúng.
