Cho ai một thứ gì, tưởng chỉ cần có lòng là xong. Vậy mà ông bà vẫn dặn nhau một câu gọn lỏn: “Của cho không bằng cách cho”.
Của cho và cách cho
Của cho là thứ đem tới: cân gạo, tấm áo, đồng tiền, một buổi phụ giúp. Phần này ai cũng nhìn thấy, ai cũng đoán được đáng bao nhiêu.
Cách cho thì không cân được: nét mặt lúc đưa, câu nói kèm theo, đưa giữa chỗ đông người hay đưa lúc chỉ có hai người, rồi sau đó có đem kể lại với ai không. Chẳng ai định giá được phần ấy, nhưng người nhận cảm rất rõ.
Ba chữ không bằng mới là chỗ nặng. Các cụ không nói hai phần ngang nhau, mà nói hẳn cái nhìn thấy được thua cái không nhìn thấy. Nói cách khác, món quà chỉ là phần xác, còn thái độ lúc trao mới là phần hồn của việc cho.
Vì sao các cụ nói nặng đến vậy
Bởi trong chuyện cho và nhận luôn có một bên đang thiếu. Người cho vô ý một chút thì món quà hoá ra lời nhắc rằng người kia đang kém mình. Của thì nhận được, còn cái nhắc ấy thì nhớ đời.
Bao gạo đưa kèm câu “không có tôi thì lấy gì mà ăn” thì nuốt vào khó trôi. Vẫn bao gạo ấy, đưa lặng lẽ, nói một câu “nhà tôi vừa xát nhiều quá”, thì người nhận vừa đỡ đói vừa giữ được mặt mũi. Giúp người là giúp cái họ đang thiếu mà đừng lấy mất cái họ còn.
Bài học và cách dùng hôm nay
Trước hết, đã cho thì đừng để bụng. Câu “hồi đó tôi đã giúp anh” làm hỏng món quà nhanh hơn mọi thứ, vì nó biến quà thành nợ và biến người kia thành con nợ. Cho xong thì nên quên đi.
Sau nữa, cho thì cho kín. Đi phát quà mà xếp người ta đứng thành hàng, chụp cận mặt rồi đưa lên mạng, thì quà là thật nhưng người nhận phải trả bằng cái ngượng. Con gửi tiền cho cha mẹ cũng vậy: đưa như một khoản trợ cấp thì cha mẹ chạnh lòng, đưa như phần góp của người trong nhà thì cha mẹ vui. Ở cơ quan, chê đồng nghiệp trước cả phòng thì mình đúng, người ta vẫn chỉ nhớ cái nhục. Gần nghĩa với câu này còn có “của ít lòng nhiều”, và “lời nói chẳng mất tiền mua” — cách nói cũng quan trọng như cách đưa.
Đôi lời về câu này
Đây là lời truyền miệng của ông bà, đúc từ chuyện làng xóm chứ không phải khuôn vàng thước ngọc, nên nghe xong cứ soi lại xem có hợp cảnh nhà mình không. Có chỗ nay đã khác: phần lớn tiền giúp nhau nay chuyển qua điện thoại, hai bên chẳng còn nhìn mặt nhau lúc trao, nên cái “cách cho” dồn hết vào mấy chữ ghi trong nội dung chuyển khoản. Ghi một dòng tử tế hay ghi cụt lủn, người nhận đọc là biết ngay.
Ảnh minh hoạ: Alexkom000 — giấy phép CC BY 4.0, qua Wikimedia Commons.
