Trong nhà có đứa trẻ vòi vĩnh, bướng bỉnh, thế nào cũng có người buông câu “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà”. Câu này chạm đúng một chuyện có thật là sự nuông chiều, nhưng cách đổ lỗi trong đó thì phải đọc lại cho công bằng.
Nghĩa đen của câu nói
Câu có hai vế cùng một khuôn. “Hư” là hư nết: không nghe lời, đòi gì được nấy, không biết trên dưới. Nghĩa mặt chữ rất thẳng: con hư là do mẹ, cháu hư là do bà.
Người xưa nhắc mẹ với bà vì ngày trước hai người này gần trẻ nhất, dễ mềm lòng nhất trước tiếng khóc. Đó là cách chia việc của xã hội cũ: chăm con mặc định là phần của người phụ nữ, còn người cha thường đứng ngoài. Câu tục ngữ chép lại cách chia việc của một thời, chứ không phải sự thật về đàn ông hay đàn bà.
Nghĩa bóng: cái hại của nuông chiều
Điều câu này thật sự muốn nói không phải là phụ nữ dạy con kém, mà là chiều quá thì hỏng trẻ. Đứa nhỏ khóc lóc ăn vạ, lần nào cũng được như ý, thì nó học ngay rằng khóc là cách lấy được mọi thứ. Lâu dần thành nết, rồi mang ra ngoài, nơi chẳng ai chiều nó.
Còn một tầng nữa: nhà không thống nhất. Mẹ vừa phạt, bà đã dỗ rồi cho quà; cha cấm, mẹ lại cho. Người lớn mỗi người một phách thì đứa trẻ không học được cái lệ, chỉ học cách tìm người dễ tính mà lách. Gốc rễ chuyện hư nằm ở đó, và nó không phải lỗi riêng của ai.
Bài học và cách dùng hôm nay
Thứ nhất, thương thì phải có giới hạn. Không ai bảo bớt thương trẻ. Chỉ cần thêm mấy cái mốc rõ ràng: đến giờ thì cất đồ chơi, đã nói không thì khóc mấy cũng không, làm sai thì xin lỗi. Giới hạn không làm tình thương ít đi, nó làm tình thương có ích.
Thứ hai, cả nhà nói một tiếng. Trước mặt trẻ đừng cãi nhau về cách dạy; bàn riêng, thống nhất rồi hãy nói với con. Một cái lệ mà cả nhà cùng giữ nặng hơn ba cái lệ của ba người.
Thứ ba, đừng lấy câu này ra đổ lỗi. Trẻ hư mà chỉ tay vào mẹ hay vào bà thì chẳng sửa được gì. Dạy con là việc chung, nên trách nhiệm cũng chung.
Đôi lời về câu này
Đây là lời truyền miệng của dân gian, không rõ ai nói ra đầu tiên. Nghe xuôi tai, nhưng chỉ nên xem là chỗ tham khảo, có đúng có sai tuỳ thời.
Chỗ nay đã khác thấy rõ: nhiều nhà bây giờ mẹ đi làm xa, cha ở nhà đưa đón con, nấu cơm, kèm con học bài. Đứa trẻ nên nết hay hư nết phần lớn do người ngày ngày ở cạnh nó, chứ không do ai mang tên gì trong câu. Cứ theo lời cũ mà đổ cho mẹ, cho bà thì vừa oan vừa hỏng việc.
