Ngồi nghe mấy người đi câu kể chuyện thì biết: con cá bắt được họ tả vừa phải, còn con cá vừa tuột khỏi lưỡi câu bao giờ cũng to đến mức phải dang cả hai tay ra mới đủ. Người xưa nhìn trúng cái tật ấy rồi đúc thành câu Con cá sảy là con cá to.
Chuyện của người ngồi bờ ao
Sảy là sẩy, là tuột mất. Đi câu thì cá cắn rồi giãy thoát là chuyện thường; cá càng khoẻ càng dễ làm đứt cước, sổng khỏi tay người kéo. Cái hay nằm ở chỗ khác: cá đã lặn mất thì không còn cách nào cân đo nó nữa. Nó chỉ sống trong trí nhớ của người vừa để tuột, mà trí nhớ thì hay nới rộng ra theo mức tiếc.
Thế nên con cá ấy cứ lớn dần qua mỗi lần kể lại. Câu tục ngữ không chê ai, chỉ ghi lại: hễ sảy là thành to. Cái cười trong đó là cười thông cảm.
Cái đã mất bao giờ cũng đẹp hơn thật
Đem lên chuyện đời thì trúng ngay. Chỗ làm mình từng từ chối, giờ nghĩ lại thấy tiếc đứt ruột. Mối tình dang dở bao giờ cũng được nhớ đẹp hơn cảnh nhà đang có. Mảnh đất bán đi mấy năm trước, nhắc tới là cả nhà thở dài.
Cái “to” ấy phần lớn do mình vẽ thêm. Cơ hội đã lỡ thì chẳng phải chứng minh gì, chẳng phải trải qua lúc khó, không lộ ra chỗ dở; nó cứ nguyên lành trong đầu ta. Còn cái đang có thì bày hết mọi chuyện vụn vặt nhọc nhằn mỗi ngày. So như thế là so lệch. Người xưa còn nói gọn hơn: của mất là của tốt, hay đứng núi này trông núi nọ.
Vậy thì làm gì
Tiếc một chút thì được, tiếc mãi thì mất luôn con cá đang cắn câu. Người ngồi than con cá vừa sảy không để ý cần bên cạnh đang giật. Việc nên làm sau khi sảy cá là xem lại lưỡi câu: cước có sờn không, mình giật sớm hay muộn. Hỏng một việc thì rút lấy một điều cụ thể cho lần sau, thế là lần sảy ấy hoá ra vốn.
Trong nhà cũng vậy. Đem người bạn đời ra so với một bóng hình cũ trong trí nhớ là cuộc so mà thực tại luôn thua, vì thực tại có cả những lần cãi vã, còn bóng hình kia thì không.
Đôi lời về câu này
Đây là lời truyền miệng, không rõ ai nói đầu tiên, nên xem như một lời nhắc để tham khảo chứ đừng lấy làm cái cân đo mọi chuyện. Có chỗ nay đã khác xưa: hồi ấy con cá sảy tha hồ lớn vì chẳng ai kiểm được, còn bây giờ nhiều việc để lại dấu vết. Tiếc chỗ làm cũ thì mở lại tin nhắn hồi đó mà đọc lý do mình đã từ chối; đọc xong thường thấy con cá nhỏ lại đúng cỡ thật. Mà cũng có khi tiếc là tiếc thật, con cá to thật; gặp cảnh ấy thì cứ nhận cho nhẹ lòng rồi đi tiếp.
