Ông bà hay nhắc con cháu câu có nuôi con mới biết lòng cha mẹ bằng giọng nhẹ mà thấm. Câu ấy chẳng trách móc ai, chỉ nói một điều rất thật: có những chuyện nghe kể trăm lần cũng không bằng tự tay làm một lần.
Nghĩa đen: nuôi con là những việc gì
Nuôi con đâu chỉ là cho ăn cho mặc. Nó là những đêm thức trắng vì con sốt, là khoản tiền học phải xoay, là bữa cơm nấu vội cho kịp giờ đón con. Còn lòng cha mẹ là phần bên trong không ai nhìn thấy: nỗi lo, sự nhẫn nại, những lần nhịn phần mình mà chẳng nói ra.
Chữ nặng nhất trong câu là chữ mới. Nó đặt ra một điều kiện: phải qua rồi mới hiểu. Người xưa không bảo ai chưa có con là vô tâm, chỉ nói có một loại hiểu biết không truyền lại được bằng lời.
Nghĩa bóng: khoảng cách giữa biết và thấm
Đứa con nào chẳng biết cha mẹ vất vả. Nhưng biết kiểu ấy giống như biết một chuyện người ta kể. Đến khi tự mình bế một đứa trẻ khóc suốt đêm, tự mình bớt một khoản chi để dành cho con, cái vất vả kia mới hiện ra có hình có khối.
Câu này còn giấu một nỗi buồn: cái hiểu ấy thường đến muộn. Khi mình thành cha mẹ thì cha mẹ mình đã già, có khi không còn để nghe một lời cảm ơn.
Cũng nói cho công bằng, hiểu được nỗi lòng của cha mẹ không có nghĩa là việc gì các cụ làm cũng đúng và con cái phải chịu hết. Câu này mở ra sự thương nhau, chứ không đóng lại quyền suy xét.
Bài học và cách dùng hôm nay
Việc thiết thực nhất là đừng đợi tới lượt mình mới chịu hiểu. Cứ hỏi cha mẹ về quãng đời họ đã sống, khi các cụ còn khoẻ và còn nhớ: hồi ấy nuôi mấy anh em thì xoay xở ra sao. Nghe được mấy chuyện ấy, cái hiểu đến sớm hơn nhiều.
Với vợ chồng đang nuôi con nhỏ, cách vận dụng gọn nhất là chia lại việc cho rõ, kể cả những việc không tên: nhớ lịch tiêm, soạn đồ đi học, liên lạc với cô giáo. Ai cùng thức đêm, cùng đưa con đi khám thì người ấy mới thấm.
Còn với cha mẹ đã lớn tuổi, việc đơn giản mà ít người làm đều là gọi điện thường hơn, về thăm sớm hơn, đừng đợi tới giỗ tết.
Mấy câu cùng ý và đôi lời cuối
- Lên non mới biết non cao, nuôi con mới biết công lao mẫu từ — cùng một lối nói: trải rồi mới hiểu.
- Chỗ ướt mẹ nằm, chỗ ráo con lăn — hình ảnh rất cụ thể về đức hy sinh của người mẹ.
- Trẻ cậy cha, già cậy con — hai thế hệ nương nhau qua lại.
Cuối cùng, xin nói rõ: đây là lời truyền miệng của người xưa, đúc từ chuyện nhà chuyện xóm chứ không phải phép đo cho mọi gia đình. Bà con cứ xem là chỗ tham khảo, gặp cảnh nhà mình thì soi lại cho hợp, có chỗ đúng mà cũng có chỗ nay đã khác thời.
