Có những câu chỉ đọc lên đã thấy cả một bức tranh. Bóng câu qua cửa sổ là một câu như thế, thường được thốt ra lúc người ta ngoảnh lại nhìn quãng đường đã đi rồi giật mình vì thấy nó ngắn hơn mình tưởng.
Nghĩa đen: chữ câu là con ngựa
Nghe lần đầu, nhiều người hiểu nhầm chữ câu. Đây là chữ gốc Hán, nghĩa là con ngựa non, ngựa tơ, loài chạy nhanh nhất trong tầm mắt người xưa. Bóng câu tức là bóng một con ngựa đang phi.
Hình dung thế này: ta ngồi trong nhà, ngoài kia có con ngựa phóng qua. Qua khung cửa hẹp, ta chỉ kịp thấy một vệt bóng loáng rồi mất hút. Ngựa chạy đã nhanh, khung cửa lại hẹp, nên khoảnh khắc ấy ngắn tới mức gần như không kịp nhận ra.
Cái khéo nằm ở chỗ có hai thứ cùng lúc: ngựa thì nhanh mà cửa thì hẹp. Đời người cũng vậy, ngày tháng trôi vùn vụt, còn quãng ta thật sự khoẻ mạnh, tỉnh táo để sống thì chỉ là một khúc hẹp trong đó.
Nghĩa bóng: ngày tháng đi nhanh hơn ta tưởng
Câu này nói chuyện thời gian trôi nhanh, đời người thì ngắn. Người ta hay thốt ra vào những lúc rất riêng: gặp lại bạn cũ sau bao năm, thấy con mình bỗng cao bằng mình, ngày giỗ nhắc tới một người đã mất từ lâu mà ngỡ như mới hôm qua.
Đáng nói là giọng của câu chẳng bi luỵ. Nó không than khóc, chỉ nhận xét một điều có thật bằng giọng trầm ngâm. Vậy nên nghe xong người ta không thấy nặng nề, chỉ thấy nên sống cho đàng hoàng hơn một chút.
Bài học và cách dùng hôm nay
Điều thứ nhất, đừng để dành việc quan trọng cho một ngày mai chung chung. Ai cũng có một danh sách để khi nào rảnh: về thăm quê, đưa cha mẹ đi khám, học lại thứ mình từng thích, làm lành với một người bạn cũ. Cái ngày rảnh ấy hiếm khi tự tới. Bóng ngựa cứ phóng qua khung cửa, còn danh sách thì nằm nguyên đó.
Điều thứ hai, ngắn không có nghĩa là phải sống vội. Có người hiểu ngược, thành ra tiêu hoang, làm liều, cốt hưởng cho kịp. Người xưa nhận ra đời ngắn nên càng cẩn thận với từng việc mình làm, vì ngày tháng đã ít thì càng không nên phí vào chuyện khiến mình phải ân hận.
Điều thứ ba, để ý mấy khoảng hẹp ngay trong nhà mình. Cha mẹ già đi nhanh hơn ta tưởng, con cái cũng lớn nhanh hơn ta tưởng. Cái quãng đứa nhỏ còn thích ngồi cạnh bố mẹ kể chuyện trường lớp thật ra rất ngắn, mà đã qua là không quay lại. Bữa cơm chung, buổi tối không có màn hình, chuyến về quê cuối tuần, mấy việc nhỏ ấy chính là cách nới khung cửa cho rộng thêm một chút.
Những câu cùng ý
- Thì giờ là vàng bạc — thời gian đã trôi thì không mua lại được.
- Việc hôm nay chớ để ngày mai — cách chống lại thói chần chừ.
- Còn cha còn mẹ thì hơn — quý lấy những ngày còn được ở bên cha mẹ.
- Trâu chết để da, người ta chết để tiếng — cái còn lại sau một đời là việc mình đã làm.
Đôi lời về câu này
Câu này gốc ở sách vở chữ Hán, vào tiếng mình đã lâu rồi được ông bà truyền lại cho tới nay, chẳng ai truy được ai là người đầu tiên đem về. Bà con nghe thì cứ xem là lời tham khảo, ngẫm cho nhẹ lòng, đừng để nó thành nỗi sốt ruột. Đời có lúc phải chạy, mà cũng có lúc phải để ngày rộng tháng dài: ốm thì nghỉ, buồn thì ngồi yên một quãng, ấy đâu phải là phí. Nhanh chậm thế nào là tuỳ thời tuỳ cảnh, mỗi người tự soi lại mà liệu cho vừa sức mình.
Ảnh minh hoạ: Alexkom000 — giấy phép CC BY 4.0, qua Wikimedia Commons.
