Có những câu không dạy đạo lý, không khen chê ai, chỉ ghi lại một điều người xưa nhìn thấy rồi thấy cần truyền lại. Câu “ba tháng biết lẫy, bảy tháng biết bò, chín tháng lò dò biết đi” là một câu như thế: một cuốn sổ theo dõi trẻ nhỏ, viết thành vần cho dễ nhớ.
Nghĩa đen
Lẫy là tiếng cũ, chỉ việc đứa bé tự lật từ nằm ngửa sang nằm sấp. Đó là lần đầu nó tự đổi được tư thế mà không cần ai bế, nên ông bà xem là cái mốc đáng nhớ đầu tiên.
Bò là bước sau: chống tay, nhổm người, đi được tới chỗ mình muốn, với lấy thứ mình thích. Từ đây cả nhà phải để mắt nhiều hơn hẳn.
Lò dò biết đi tả rất trúng dáng đứa bé chập chững: bước ngắn, chân dạng, tay quờ tìm chỗ vịn, đi vài bước lại ngồi phịch xuống. Hai chữ lò dò là chỗ hay nhất, vừa tả dáng vừa gợi được cả cái dè dặt lẫn cái háo hức.
Người xưa muốn nói gì
Ba mốc ba, bảy, chín tháng chỉ là con số ước lệ rút từ chuyện thường thấy, không phải cái thước cứng. Trẻ mỗi đứa một khác: có bé lẫy sớm, có bé bỏ qua đoạn bò mà vịn đứng luôn.
Câu này ghi mốc của trẻ, nhưng cái nó gợi ra lớn hơn. Ba mốc ấy xếp theo một trật tự không đảo được: lẫy được mới bò được, bò được mới đi được. Chẳng đứa nào biết đi trước khi biết lẫy. Người xưa mượn ngay hình ảnh ấy để nhắc nhau chuyện lớn khôn nói chung — việc gì cũng có bước của nó, bước sau dựa lên bước trước, nôn nóng bỏ qua một chặng thì hoặc hỏng, hoặc phải quay lại làm từ đầu.
Còn một ý nữa: dạy cái kiên nhẫn của người nuôi con. Ba tháng, bảy tháng, chín tháng đều là những quãng chờ. Không ai thúc cho con nhanh biết đi, chỉ có thể chăm bẵm rồi chờ. Nuôi con là việc đo bằng năm tháng chứ không đo bằng ngày.
Bài học và cách dùng hôm nay
Một là đừng lấy mốc chung làm thước cứng cho con mình. Khối người lo sốt vó vì con chín tháng chưa đi, trong khi đứa bé vẫn khoẻ, vẫn lanh. Câu này ghi cái thường thấy, không phải cái bắt buộc. Cứ theo dõi cho đều, thấy có gì khác lạ thì hỏi người có chuyên môn, chứ đừng ngồi so con mình với con hàng xóm.
Hai là mỗi chặng đòi một cách trông khác nhau. Con biết lẫy thì để ý chỗ nằm kẻo bé úp mặt; con biết bò thì dọn nhà, che ổ điện, cất mấy thứ nhỏ; con biết đi thì chắn cầu thang, dẹp phích nước. Ông bà ghi ba mốc này không chỉ để mừng, mà còn để cả nhà biết đường mà giữ.
Ba là lớn khôn nào cũng cần chỗ để vấp. Đứa bé tập đi ngã không biết bao nhiêu lần, chẳng ai vì thế mà bế nó suốt. Chuyện học cũng vậy: bắt đứa trẻ chưa vững mặt chữ học trước chương trình, dồn lịch học kín tuần khi nền còn yếu, chính là bỏ qua một chặng, mấy năm sau mới thấy giá phải trả.
Những câu cùng ý
- Chưa học bò đã lo học chạy — nói thẳng cái hại của nhảy cóc giai đoạn.
- Con lên ba, cả nhà học nói — mốc kế tiếp trong đời đứa trẻ, và phần việc của cả nhà.
- Tre non dễ uốn — việc gì cũng có lúc của nó, uốn nắn cũng vậy.
- Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ — mấy tháng chờ con biết lẫy, biết bò là lúc hiểu ra rõ nhất.
Đôi lời về câu này
Đây là câu truyền miệng, không rõ có từ bao giờ, không gắn với ai. Nó thuộc loại kinh nghiệm dân gian đúc thành vần để bà truyền cho mẹ, mẹ truyền cho con, chẳng cần sách vở. Người ta còn kể kèm mấy câu khác về trẻ nhỏ, như chuyện mọc răng, chuyện biết nói.
Cứ xem là lời để tham khảo thôi, đừng lấy làm mực thước. Có đúng có sai tuỳ đứa, tuỳ thời. Ngày trước cả xóm chỉ có mấy câu vần này làm chỗ dựa; bây giờ trẻ được cân đo khám định kỳ, mấy con số đó chỉ còn là cái nhớ cho vui. Cái phần không cũ đi là ý sau cùng: cứ đi từng bước, đúng bước, rồi khắc tới.
