Khi bé tròn một tháng tuổi, nhiều gia đình Việt tổ chức lễ cúng đầy tháng để tạ ơn và cầu mong con lớn lên khỏe mạnh. Đây là một trong những nghi lễ đầu đời ấm áp và giàu ý nghĩa, gắn với hình ảnh 12 bà Mụ và Đức Ông trong tín ngưỡng dân gian. Nếu bạn đang chuẩn bị cho ngày đặc biệt của con, bài viết dưới đây sẽ gợi ý danh sách lễ vật và cách bày mâm để tham khảo.
Ý nghĩa lễ đầy tháng và thời điểm
Theo quan niệm truyền thống, mỗi em bé chào đời đều nhờ công của 12 bà Mụ nặn hình hài và Đức Ông che chở. Lễ đầy tháng là dịp gia đình tạ ơn các ngài, đồng thời trình diện thành viên mới với ông bà tổ tiên và họ hàng. Đây cũng là lời cầu chúc cho bé hay ăn chóng lớn, ngoan ngoãn, bình an.
Về thời điểm, dân gian có câu "gái lùi hai, trai lùi một", tức lễ đầy tháng bé gái thường làm lùi lại hai ngày, bé trai lùi một ngày so với ngày tròn tháng, tính theo lịch âm. Tuy nhiên nhiều gia đình hiện nay linh hoạt chọn ngày thuận tiện để họ hàng sum vầy. Giờ cúng thường vào buổi sáng.
Danh sách lễ vật mâm cúng đầy tháng
Mâm cúng đầy tháng gồm hai phần chính: mâm cúng 12 bà Mụ và mâm cúng Đức Ông (bà chúa cùng các đức thầy). Dưới đây là gợi ý đầy đủ:
Mâm cúng 12 bà Mụ:
- 12 chén chè nhỏ (chè trôi nước cho bé gái, chè đậu trắng cho bé trai theo tục nhiều nơi)
- 12 đĩa xôi nhỏ (xôi gấc hoặc xôi đỗ)
- 12 chén cháo nhỏ
- 12 đĩa bánh kẹo nhỏ
- 12 miếng trầu cau têm cánh phượng
- 12 bộ đồ giấy hình bà Mụ (tùy tục)
Mâm cúng Đức Ông:
- Một con gà luộc (hoặc vịt luộc theo một số vùng)
- Một tô cháo lớn, một đĩa xôi lớn
- Một chén chè lớn
- Một miếng thịt quay hoặc đĩa thịt luộc
Hương hoa, đèn nến chung:
- Một bó hương, một lọ hoa tươi
- Hai cây nến hoặc đèn cầy
- Mâm ngũ quả
Rượu, trà, nước, gạo muối và vàng mã:
- Ba chén rượu, ba chén trà, chén nước
- Đĩa gạo, đĩa muối
- Bộ vàng mã, đồ giấy cho bà Mụ Đức Ông
Danh sách trên mang tính tham khảo. Nhiều gia đình hiện nay giản lược cho gọn nhẹ, miễn giữ được nét đầm ấm và thành tâm.
Cách bày và sắp mâm cúng
Lễ đầy tháng thường bày hai mâm: mâm 12 bà Mụ đặt phía trên (bàn trên hoặc phía trong), mâm Đức Ông đặt phía dưới hoặc phía trước, cách nhau một khoảng. Các lễ vật của bà Mụ bày thành 12 phần bằng nhau, đều đặn và cân đối. Mâm Đức Ông bày món lớn ở giữa cho nổi bật.
Hương hoa, đèn nến đặt phía trong cùng. Khi bày xong, người lớn tuổi trong nhà hoặc bố mẹ bé thắp hương và khấn. Một nghi thức vui của lễ đầy tháng là "khai hoa" (bắt miếng): người chủ lễ bồng bé, cầm nhánh hoa quơ nhẹ trước miệng bé kèm những lời chúc tốt lành.
Bài khấn ngắn và lưu ý
Bài khấn đầy tháng xoay quanh việc tạ ơn 12 bà Mụ, Đức Ông và cầu cho bé khỏe mạnh. Mẫu tham khảo:
*"Hôm nay ngày… tháng… năm…, gia đình chúng con làm lễ đầy tháng cho cháu tên là… Chúng con thành tâm sắm lễ, kính dâng 12 bà Mụ, Đức Ông, cúi xin các ngài chứng giám, phù hộ cho cháu hay ăn chóng lớn, khỏe mạnh, ngoan hiền, gia đình an vui."*
Lưu ý: nghi thức đặt tên, khai hoa hay đặt bé cạnh những vật tượng trưng nghề nghiệp chỉ mang tính vui vẻ, gửi gắm ước mong của gia đình, không phải điều định đoạt tương lai của bé. Điều quan trọng nhất vẫn là tình thương và sự chăm sóc mỗi ngày.
Lưu ý theo vùng miền
Miền Bắc thường dùng chè đậu, xôi gấc và mâm cỗ mặn đầy đặn. Miền Nam quen thuộc với chè trôi nước cho bé gái, chè đậu trắng cho bé trai và có thể cúng thêm vịt. Miền Trung làm mâm dung hòa, giản dị mà đủ đầy. Dù khác biệt, tất cả đều chan chứa tình yêu thương dành cho em bé.
Không khí sum vầy của lễ đầy tháng cũng gợi nhớ sự ấm cúng trong những dịp đoàn viên như Tết Trung thu, khi cả nhà quây quần bên trẻ nhỏ. Nếu gia đình có ban thờ gia tiên và muốn trình diện bé, bạn có thể tham khảo thêm về cách đặt và bày ban thờ cho trang nghiêm.
Câu hỏi thường gặp
Bé trai và bé gái cúng khác nhau thế nào?
Khác biệt chủ yếu ở loại chè (bé gái thường chè trôi nước, bé trai chè đậu) và cách tính ngày theo tục "gái lùi hai, trai lùi một". Phần lễ vật cơ bản còn lại khá tương đồng.
Có bắt buộc đủ 12 phần cho bà Mụ không?
Con số 12 tượng trưng cho 12 bà Mụ nên nhiều gia đình cố gắng bày đủ. Tuy nhiên bạn có thể chuẩn bị vừa sức, cốt ở sự thành tâm và chỉn chu.
Cúng đầy tháng chay được không?
Được. Một số gia đình chọn mâm chay với chè, xôi, hoa quả và đồ chay. Bạn cứ làm theo điều kiện và quan niệm của mình.
Chúc bé yêu của bạn luôn khỏe mạnh và gia đình có một buổi lễ đầy tháng thật ấm áp, đáng nhớ.